تبلیغات
solikh - آجر و مشخصات آن

solikh

اینترنت مفید

دوشنبه 4 خرداد 1388

آجر و مشخصات آن

نویسنده: سلیمان خورشدی   طبقه بندی: عمران omran، 

آجر ـ واژه بابلی است ,نام خشت نوشته هایی بوده است كه بر آنها فرمان ,منشور , قانون وجزاینها را می نوشتند .سومری ها و بابلیها ,برای ساختن خشت , پس از فرو نشستن سیلاب گل خمیری را ازكنار رودخانه بدست می آورند .

پختن آجر باید همزمان با پیدایش آتش , نخست دردشت هایی كه سنگ پیدا نمی شده اختراع شده باشد. نخستین بار ازگل پخته دیواره ها و كف اجاق ها , به آجر پزی پی بردند . پیشینه آجر پزی درخوزستان ومیانرودان ( بین النهرین ) زودتر ازجاهای دیگر ایران زمین است , در هندوستان تا شش هزار سال پیش می رسد .

درایران , درجاهایی كه سنگ نبود , پختن ومصرف كردن آجر از زمان باستان معمول شده . در دوران ساسانیان , مصرف كردن آجر گسترش یافت . آجرهای ساسانی را نخست به كنده گی 7 تا8*44*44 س م می ساختند . كف دالان مسجد جامع اصفهان با آجر های ساسانی به روش نره فرش شده است , این آجرها اززمان ساسانیان كه اینجا آتشكده بوه بجا مانده اند . آجرهای بزرگ قدمگاه نیشابور هم از زمان ساسانیان بجا مانده اند زیرا آنجا آتشكده آذر برزین مهر بوده است .

ساختمانهای بزرگ و زیبای آجری زیادی در ایران زمین زمان باستان بجامانده اند مانند :طاق كسری درمیانرودان ( بین النهرین ) , پلهای دختر كه برای آناهیتا ( ناپلید = بی گناه = معصومه ) ایزد آب یا ,بابك ( با = آب + بك = بغ = ایزد ) ساخته شده اند ,گنبد كاووس ,مسجدهای بزرگ (بیشتر مسجدهای جامع ) كه در زمان ساسانیان آتشكده بوده اند ونشانه هنر آجر كاری استادان ایرانی هستند . شاهكار هنر آجر كاری مسجد جامع اصفهان وگنبد كاووس زیباتر از ساختمانهای آجر ی دیگرند .

آجر سنگی ست ساخته گی ودگرگون كه ازپختن خشت بدست می آید . خشت خاك نمناك یاگلی است كه به آن شكل داده شده باشد , گل مخلوط همگن و ورزیده خاك و آب است . خاك را با 15 تا 25% وزنش آب ,‌در هم كرده ورز می دهند تا تمام دانه های خاك نمناك شوند , یا به گرد خاك 7 تا 8% وزنش نم می زنند . به گل با فشار كم و به خاك نمناك بافشار زیاد شكل می دهند .

قدیمی ترین لوح آجری از دوران « سارگن » موسس امپراطوری « اكاد » مربوط به 2400 سال قبل از میلاد مسیح می باشد . بعداً از قالب زدن خشت و پختن آن به نام آجر در بناهای كلده و بابل و آشور و میان رودان بین دجله وفرات استفاده فراوان شده است .

ازمیان بناهای به جای مانده میتوان به برج بابل كه با آجر ساخته شده است اشاره كرد ونیز بنای چغازنبیل اثر ارزشمندی كه حدود 1250 سال قبل از میلاد ساخته شده و درهفت تپه خوزستان واقع است . این بنای عظیم درپنج اشكوب (طبقه ) است , طبقه هم سطح زمین به ابعاد 105*105 متر می باشد . ارتفاع این بنا به 62 متر , باهر طبقه پس نشین به شكل پله پله كه به نام زیگفرات نامیده می شده است ( دراینجابه معنی ساختمان سر به فلك كشیده میباشد واین كلمه سومری است ). این بنای عظیم و تاریخی دارای دو طبقه زیرین, طبقه اول زیرین , ستایشگاه و طبقه دوم زیرین ,‌قبور بزرگان و پادشاهان ایلامی بوده است . در این بنا , محل در بندها از آجر نوع لعابدار استفاده شده ضمنا آجر نوشته هایی در بین رج های آجركاری به كاررفته این بنا كه دستورات و احكام بوده است كه تاامروز به یادگار مانده است .

به طور خلاصه ازآجر درمعماری قبل از اسلام وبخصوص دربناهای بعداز اسلام تا به امروز بهره فراوان برده شده است . به جرات می توان گفت , چه چیزسبب شده است كه بناهای دوران باستان بمانند قبر امیر اسماعیل سامانی در بخارا كه درسال 285 هجری ساخته شده است . تا امروز این چنین استوار و شكوفا ازتكنیك و هنرباقی بماند . مسلما نوع مرغوب آجر وشیوه اجرای اصولی , بخصوص پیوند و اتصالات قطعات آن با یكدیگر از رموز پایداری آجر بوده است . اثری كه بسیار مورد توجه ایرانشناسان بزرگ و معماران جهان بوده و تاامروز برای جهانیان به یادگار مانده است .

به طوری كه اشاره شددرساختار ساختمان آجری بایستی از پیوند و اتصالات بسیار دقیق نهایت بهره برده شود تابنا كه درواقع سرمایه ملی است . آن چنان ساخته شود كه سال ها بدون تعمیر و با عمر مفید مورد استفاده جامعه واقع گردد .

مصارف آجر

اولین پیام های تاریخی تمدن های گذشته به وسیله آجر برای ما به یادگار مانده است این اسناد تاریخی اولین كتابخانه های تمدن بشری را تشكیل می داده اند . به اعتقاد باستان شناسان اولین بار آجر در سرزمین بین النهرین تهیه شده است .به هر صورت باید آجر پس از پیدایش آتش و و در نواحی كه معادن سنگ وجود نداشته اند اختراع شده باشد .

نمونه های زیبا وباعظمت كار برد آجر درمعماری ایران باستان نماینده پیشرفت درخشان ایرانیان درتولید ومهندسی كاربرد این مصالح است . در این میان می توان از زیگورات جغازنبیل , ایوان مدائن , كاخ های فیروز‌آباد ولرستان درقبل از اسلام و همین طور مساجدجامع اصفهان ویزد , گنبدكاووس و ارگ تبریز مربوط به دوران بعد از اسلام نام برد .

رمز توانایی آجر درخلق شگف انگیز ترین ساختمان های تاریخ در نتاسبات آن نهفته است این ابعاددر طی زمان متحول شده ودر حال حاضر باساختار وتوانایی بدن انسان هماهنگ شده است . ابعاد آجربه طریقی است كه به راحتی در یكدیگر قفل وبست می گردند . این خاصیت , كیفیت های مهندسی بی شماری ازجمله درمحل اتصال دودیوار به یكدیگر به وجود می آورد آجرهابه كمك ملات به یكدیگر متصل می شوند وسطح یكنواختی را به وجود می آورند . این ابعاد متناسب باعث شده است كه این مصالح به منظور اجرای دهانه های وسیع به صورت قوس وطاق وگنبد كه اززمان قبل از اساسانیان درایران رواج داشته است ,‌كار آیی منحصر به فردی داشته باشد .

خواص آجر باعث شده است كه به عنوان خواص پركننده دیوار و سقف ازجمله پرمصرف ترین مصالح باشد . زیبایی آجر و الگوی حاصل از آجر چینی باعث شده است كه به صورت نما درداخل وخارج بنا مورد استفاده قرار گیرد وهویت خاصی به ساختمان ببخشد . استفاده از آجر به عنوان فرش كف و پلكان , فارغ از مقاومت مطلوب آن ویژگی های اقلیمی این مصالح كویری را بیشتر به نمایش می گذارد .

روش نوین امروزی , وسایل فنی زیاد و امكانات فراوانی را به دست معماران داده است كه با وجود مدرن بودن , وسیله ای برای شكفتن روح حساس و زیبا شناس آنها می باشد . البته تنها آجر وسیله شناخت این زیبایی روحی نیست وعناصر بسیاری نیز این عمل را به خوبی انجام می دهند ولی فرق بین آنها دراین است كه آجر قابلیت ایفای هر منظوری را دارد و باوجود گذشت قرون متمادی هنوز مدرن است . یك ساختمان آجری جزئی از طبیعت است وهم آوایی آن را نه تنها به هم نمی زند بلكه رنگ وفرم بدیعی نیز به آن می بخشد و بااین وجود هیچگاه كهنه نبوده و نیست وهمراه با زمان پیش می رود . به هر حال یك ساختمان آجری همانند یك فرش دستباف , تركیب بدیعی از سلیقه های بی انتهای معماران هنرمند است .

سید فرزاد احمدی

  • آخرین پستها

آمار وبلاگ

  • کل بازدید :
  • <;li>بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :